دست به قلم

اندیشه را رها کن و دل ساده شو تمام.

۶ مطلب در فروردين ۱۳۹۶ ثبت شده است

بادبادک باز

رمان بادبادک باز، داستانی است از زندگی دو دوست افغان. از کودکیشان، از زندگیشان، از جنگ می گوید؛ سالها می گذرد اما در انتها باز هم سخن از دوستی و برادری به میان می‌آید. جملات کتاب به جان آدم می‌نشیند، حرف‌هایی که انگار بارها و بارها در زندگیت آن‌ها را لمس کرده‌ای.

ازمتن کتاب: دلم پر از غم شد. بازگشت به کابل مثل دیدار دوستی دیرین و از یاد رفته بود که وقتی شتابان به سویش می‌روی، می‌بینی که روزگار بر او سخت می‌گذرد و بی خانه و کاشانه و تنگدست شده!


 از تلخی‌های جنگ همین است، هیچ چیز مثل قبل نمی‌شود. فارغ از جایی که زندگی می‌کنیم، اگر کودکیمان را به سان سرزمینی بدانیم، انگارزمانی به یکباره در کشور کودکی آدم جنگ می‌شود، آنگاه از کودکیت دور می‌شوی، مهاجرت می‌کنی، سال‌ها می‌گذرد و با تلنگری دوباره بازمی‌گردی به جایی که سال‌ها حواست به آن‌ نبوده‌است. کتاب بادبادک باز یکی از آن تلنگرها بود.

بازمی‌گردی و می‌بینی دیگر هیچ چیز مثل قبل نیست، دیگر خانه آن خانه نیست، و آدم‌ها همان آدم‌ها. دیگر نمی‌شود عصرها در حیاط توپ‌بازی کرد. حیاطی که حتی دیوارهایش هم با من هم‌بازی می‌شدند. اما یک چیزهایی هیچ وقت عوض نمی‌شوند، از آن روزها فکر می‌کنم مادربزرگ است که تغییر نکرده چون با خودش نجنگیده است. جنگ همه چیز را تغییر می‌دهد، جنگ آدم‌ها با خودشان آن ها را عوض می کند، اما مرگ نه! با مرگ، آدم‌ها همانگونه که بوده‌اند در قلبت ادامه پیدا می‌کنند؛ پدر هم هیچ وقت با خودش جنگ نداشت. مادربزرگ کنارم است، با دقت دارد قرص‌هایش را جدا می‌کند و از پدر می‌گوید، از طرز خوش آمد گفتنش به مادربزرگم. می‌گوید هربار که به خانه‌تان می‌آمدم پدرت جلوی در می‌ایستاد،دستش را روی سینه اش می گذاشت و می‌گفت: مادر با آمدن شما قلبم روشن شد.

از پدر گفتم، از مادربزرگ و از کودکی. بادبادک‌باز همین بود. از همه برایم حرف می‌زد. وادارم می‌کرد مدام برای خودم خاطره بگویم، از گذشته‌ها و حتی از بعدها. بادبادک‌باز ضربان قلبم را تندتر می‌کرد و مدام زندگی و آدم‌هایش را برایم ورق می‌زد.

۱ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
فرزانه ایپکچی

قوی سیاه قسمت دوم

کتاب قوی سیاه تمام شد، اما امیدوارم قوهای سیاه مثبت در راه باشند!

نکته‌ای در خصوص این کتاب هست و اون این‌که احساس می‌کنم افکار نویسنده حتی در سبک نوشتار او هم جاری هست، نویسنده در کتاب مدام از تجربه‌گرایی و شکاک بودن صحبت می‌کنه، و سبک نوشتار هم اینگونه هست؛ هر مطلبی که بیان می‌شه بعد از اون به واسطه‌ی یک یا چند مثال تکمیل می‌شه. نویسنده به کارل پوپر و ابطال گرایی گرایش داره، و این موضوع رو هم من به وضوح در نوشته‌‌‌هاش مشاهده کردم، آوردن اندیشه‌ای و اثبات نادرستی آن!

نسیم طالب در این کتاب مدام افکار خطی را به چالش می‌کشد. می‌گوید نقطه‌هایی که احساس می‌کنیم روی یک خط با شیب معین در حال حرکت هستند تنها چند نقطه‌ از میلیون‌ها نقطه هستند که در آن بازه‌ی زمانی در جاهایی قرار گرفته‌اند که ما به واسطه‌ی مشاهدات ناقص خود، معادله‌ی معلومی برای آن‌ها در نظر می‌گیریم.

او از شک و تجربه گرایی دفاع می‌کند اینکه بسیاری از مواقع حکم ندهیم! بسیاری از مواقع بگوییم نمی‌دانیم. اما نه همیشه. ما انسان هستیم و بعضی وقت‌ها باید قاطعانه حرف بزنیم، و می‌گوید اتفاقا در خصوص مسائل کوچکی که تبعات بزرگ ندارند بهتر است قاطع باشیم. مثالی که خودش می‌زند در خصوص، پیش‌بینی وضع هوا برای رفتن به پیک نیک است. باید تجربه کرد و از شکست نهراسید چرا که این هم در سرشت آدمی است، ما امکان خطا توسط خودمان را خیلی وقت‌ها نادیده می‌گیریم. همان که می‌گویند: جایزالخطا بودن. گاهی شک، گاهی قاطعیت! هنر ما در این است که بتوانیم این موقعیت‌ها را از هم تمییز دهیم.

پاراگرافی در خصوص آزمون و خطا در این کتاب بسیار نظر من را به خودش جلب کرد:

ایده‌ی رویداد مثبت

باور تجربه‌گرایان بر این بود که باید در معاینات پزشکی چنان ذهن بازی داشته باشند که اجازه دهند بخت نقشی ایفا کند. بیمار ممکن است از راه بخت درمان شود، مثلا با خوردن خوراکی که تصادفا شاید برای بیماری او خوب باشد. از آن پس می‌توان این درمان را درباره‌ی بیماران دیگر به کار برد. رویداد مثبت(مانند داروهای فشارخون با آثار جانبی که به تولید وایاگرا انجامید) روش محوری تجربه‌گرایان برای کشفیات پزشکی بود. این نکته را می‌توان به زندگی گستراند؛ بیشینه‌سازی خوش‌بیاری در پیرامون خود.

سکستوس آمپیریکوس داستان آپلس نقاش را بازگو می‌کند که هنگام کشیدن نقش یک اسب می‌کوشید کف دهان حیوان را نشان دهد. پس از کوشش فراوان و ایجاد پچلی، دست ازکار کشید و از روی خشم اسفنجی را که با آن قلم‌مویش را پاک‌ می‌کرد به نقاشی پراند. در نقطه‌ی برخورد اسفنج با تابلو نقشی دقیق از کف دهان اسب پدید آمد.آزمون و خطا یعنی کوشش زیاد. به راستی ما از نظر روانی و فکری، با آزمون و خطا، و با پذیرش این حقیقت مشکل داریم که زنجیره‌ای از شکست‌های کوچک در زندگی لازم است. همکار من مارک اسپیتس‌ناگل دریافت که ما انسان‌ها درباره‌ی شکست، گیر ذهنی داریم. شعار او این بود که:(آدم نیاز دارد عاشق شکست باشد.) به راستی دلیل این‌که من بی‌رنگ در آمریکا خودم را در وطن حس کردم دقیقا این بود که فرهنگ آمریکایی فرآیند شکست را ترغیب می‌کند؛ خلاف فرهنگ اروپا و آسیا که در آن‌ها شکست با ننگ و سرافکندگی روبه‌رو می‌شود. تخصص آمریکا در این است که این ریسک‌های کوچک را به جای دیگر کشورها می‌پذیرد؛ و دلیل سهم بی‌تناسب این کشور در نو‌آوری نیز همین ریسک پذیری است. درآنجا همین که فکری یا کالایی پدید آمد بعدها تکمیل می‌شود.


و این ترس از شکست بسیاری مواقع به سر من آمده است. ترسی بازدارنده، احساسی که در آن گمان می کنم اگر کاری انجام می دهم باید تمام جوانب آن را بررسی کنم تا مبادا خطایی مرتکب شوم، مبادا نتیجه آنطور که می خواهم از آب در نیاید، غافل از این که خیلی مسائل از دید من پنهان است و در مورد بسیاری چیزها تصورات نادرستی دارم. همین احساس ترس باعث می شود خیلی مواقع کاری را که ابتدا تصور می کنم درست است اصلا انجام ندهم.
۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
فرزانه ایپکچی

قوی سیاه

این روزها دارم کتاب قوی سیاه، نوشته نسیم طالب را می‌خوانم.

قوی سیاه را از جانب یکی از دوستان عزیز و ارزشمندم هدیه گرفته‌ام، هدیه‌ای بود غیر منتظره؛ پیرامون مسائلی که انتظار وقوعشان را نداریم، پیرامون قوی سیاه!

قوی سیاه پدیده‌ای است پیش‌بینی ناپذیر که بعد از وقوع اتفاقا پیش بینی پذیر می‌نماید.

این کتاب از عدم قطعیت می‌گوید، از این که دنیای اطرافمان پیچیده‌تر از آن چیزی است که ما تصورش را می‌کنیم، و با انواع روش‌ها قصد داریم از این پیچیدگی بکاهیم تا بتوانیم جهان را درک کنیم. غافل از این که این روش‌ها، نظیر داستان‌سازی و خطای تایید وخطای شاهد خاموش و مسائل دیگری که کتاب در خصوص آنها بحث کرده است، سبب می‌شود تا وقایعی غیر منتظره را نادیده‌ بگیریم، و با وقوعشان شگفت‌زده شویم. شاید این کتاب کمک کند تنها کمی نسبت به نادانیمان به جهان پیرامون آگاه شویم.

درباره‌ی قسمتی از کتاب مصداقی به ذهنم رسید، البته خیلی جزئی و نسبت به مثال‌های متعدد نویسنده بسیار پیش پا افتاده‌است، اما خب چیزی بود که خودم با آن مواجه شدم.

در قسمتی از کتاب، نسیم طالب از تاثیر آموزش‌ بر قضاوت‌ها و تصمیم ‌های ما می‌گوید. از این‌که به واسطه‌ی اطلاعاتی که به ما داده شده است و انباشت آن‌ها ممکن است چه خطاهایی انجام دهیم و آنچه را که به واقع نمی‌دانیم، دانسته انگاریم. تجربه‌ی من در این‌باره:چند روز پیش در دید و بازدیدهای عید، یکی از اقوام یک بازی به اصطلاح فکری را جلویم قرار داد. معما اینطور بود که باید با استفاده از چهار قطعه که تصویر آن را در زیر قرار داده‌ام یک شکل تی مانند درست می‌کردم. این جور بازی ها را خیلی دوست دارم. شروع کردم به کنار هم قرار دادن تکه ها. احساس می‌کردم به واسطه‌ی شکل داده شده باید قطعات طوری کنار هم قرار بگیرند که این قرار گیری خود چارچوبی منطقی می‌طلبد. شکل‌هایی که در ذهنم نقش می‌بستند و به واسطه‌ی آن‌ها عمل می‌کردم بی‌شک بی ارتباط با سال‌ها تاثیرپذیری از آموزش‌های هندسه و ریاضی مدرسه نبودند. مدام خطوطی عمودی و افقی در چشمانم شکل می‌گرفتند و در تتیجه بی حاصل قطعات را جا به جا می‌کردم. فامیل مذکور لبخند غرورآمیزی بر لب داشت و می‌گفت وقتی راه‌حل آن را به من گفتند هم کلی جا خوردم، دوست داشت هر چه سریع‌تر راه حل را به من بگوید. به او گفتم هر چه قدر هم که طول بکشد دوست دارم خودم این مسئله را حل کنم. در پاسخ حرف جالبی زد:« اگر معمایی به این کوچکی قرار باشد مدت‌ها وقت آدم را بگیرد، همان بهتر که اصلا حل نشود.» به هر حال با بازی سرگرم بودم تا آنکه به یکباره توانستم آن را درست کنم! شاید اطرافیان احساس کرده باشند که دلیلی وجود داشت که توانستم این معما را حل کنم. اما به قول نسیم طالب من فقط شانس آوردم. آن لحظه هیچ اتفاق خاصی نیفتاد یا بهتر بگویم، چیزی اتفاق افتاد که من نسبت به آن آگاهی ندارم.

کتاب قوی سیاه می‌گوید: بیاموزید خیلی کم «چونکه» را به کار ببرید، بکوشید آنرا تنها به وضعیت‌های محدود کنید که «چونکه» شما به آزمایش متکی باشد! و واقعا نمی‌توان گفت آن قطعات جور شدند، چونکه.....

در واقع هیچ کدام از تصمیم‌های غیر شهودی که به واسطه‌ی آنها قطعات را کنار هم گذاشتم به کار من نیامدند. آن یک لحظه هم فقط و فقط شانس آوردم و از چنگ چارچوب‌های ذهنی گریختم تا توانستم معما را حل کنم. راستش وقتی درست شد، خودم هم فکر نمی‌کردم چنین راه حلی داشته باشد. آنچه که می‌دیدم با آنچه که از قبل می‌پنداشتم زمین تا آسمان متفاوت بود.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
فرزانه ایپکچی

متفاوت ها

بعضی آدم‌ها متفاوت‌اند. تو را دست پر می‌خواهند. ارتباط با این آدم ها سخت است ولی ارزشمند. وقتی کنارشان هستی احساس می‌کنی باید حرفی برای گفتن داشته باشی. این آدم‌ها بر خلاف بسیاری دیگر، می‌خواهند که بزرگ‌تر شوی. اگر سخت گیر باشند حتی ممکن است این را به تو تذکر دهند و شاید هم نه. اما تو از نگاهشان این را می‌خوانی آن‌ها حتی از سکوت تو چیزهایی را که باید درمی‌یابند. در برابر آن‌ها باید سکوت کرد. باید حرفی داشت و خیلی وقت‌ها چیزی نگفت. حرفی که اگر از سطح آن خواستیم کمی پایین‌تر برویم پایمان نلرزد. سطحی نبودن و عمیق بودن منظورم فقط در رابطه با مسائل تخصصی و روز دنیا نیست؛ دوست داشتن آدم‌ها هم در سطح و عمق معنا پیدا می‌کند. توجه آدم‌ها هم همینطور. انسان می‌تواند در کوچکترین چیزهای با ارزش حرفی برای گفتن داشته باشد. حرفی که شاید احتیاج به هیچ زبانی برای گفتن نداشته باشد. این آدم‌های عمیق و متفاوت اطرافمان کم پیدا می‌شوند، باید وجودشان را قدر دانست. کسانی که در بود و نبودشان به آدم کمک می‌کنند خودش را و ارزش‌های وجودیش را بهتر بشناسد و در پیشبرد آن‌ها تلاش کند. این آدم‌ها مبارک‌اند، چرا که فارغ از روز و ماه و سال آدم را به نو شدن وا می‌دارند. 

۳ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
فرزانه ایپکچی

کنولپ

اولین کتابی که امسال خوندم، «کنولپ» نوشته‌ی هرمان هسه بود. راستش این بار بیش از نام کتاب و نویسنده‌اش، به خاطر طرح روی جلد کتاب رو خریدم!

نشر ماهی کتاب‌هاش وسوسه‌انگیز است. نقش و نگار زیبای روی جلدهایش آدم را وادار می‌کند که هر چند وقت یکبار یکی از کتاب‌هایش را بخواند. این داستان درباره‌ی کنولپ بود، انسانی که هروقت، مطابق میلش هر آنچه خواسته کرده است. کسی که نان از سادگی و بی غل وغش بودنش می‌خورد. داستان کسی است که می‌تواند به‌یکباره برای خاطر آنچه که به راستی در آن لحظه می‌خواهد، قید همه‌ی چیزهای اطرافش را که به نظر دیگران درست می‌آیند را بزند.

کنولپ یک انتخابگر است، «هرلحظه» به نظرش چیزی درست می‌آید و دست به عمل می‌زند.

در متن کتاب درباره‌ی او نوشته شده:« از وعده دادن و نقشه‌های دور و دراز کشیدن گریزان بود. وقتی آزادی آینده‌اش با برنامه‌ای مقید می‌شد، احساس اسارت می‌کرد.»

او جایی به خاطر آنچه که برایش پیش آمده بود ابراز ناراحتی کرد، فکر می‌کرد شاید تقدیرش، زندگیش می‌بایست جور دیگری باشد، اما متوجه شد اینگونه نیست، متوجه شد هیچ چیز نادرست نبوده‌است.

ثمره‌ی زندگی آدم اگر یه لقمه نان باشد و در آن همه‌ی زیبایی ها را ببیند، یا اگر اندکی دیوانگی باشد و به واسطه‌ی آن دنیاهای جدید را کشف کرده باشد و یا اگر از زمین تا به آسمان مال و مکنت و نام باشد و هیچ نباشد، در نهایت به قول کنولپ«همه چیز همانطور است که می‌بایست بوده باشد.»

۲ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰
فرزانه ایپکچی

سال نو

سال که نو می‌شود دوست دارم کاری انجام بدهم، حرکتی کنم، ساکن نباشم!

 سال که نو می‌شود دلم می‌خواهد آرزو کنم، دوست دارم من هم نو شوم. نمی‌دانم شاید خرید لباس عید است که از بچگی این را در ذهنم شکل داده است، با این تفاوت که آن‌موقع لباس تنم نو می‌شد و الان دوست دارم به قول شاعر: در سرم اندیشه نو شود.

به هر حال سال دیگری آغاز شد، با هیجان! آخر هیجان هم دارد دیگر. سال جدید می‌آید، مثل دوست مهربانی که دیر به دیر می‌بینیش و وقتی می‌آید کلی حرف داری برایش، کلی ذوق و شوق داری برای دیدنش. بهار ما هم دوست مهربانی است که دیر به دیر می‌آید، دوست مهربانی که هر سال با آمدنش می‌خواهد بگوید یک‌‌ سال دیگر گذشت، حرف زدن‌ها به کنار، آورده ات چیست؟ اما آنقدر دور و برت شلوغ است و آنقدر سرگرم خوش‌آمد به او می‌شوی که حرفش را اصلا نمی‌شنوی.

شروع می‌کنی به صحبت کردن با او.

می‌گویی: بهار جان، خیلی وقت‌ها می‌دانم کجای کارم می‌لنگد، اما به روی خودم نمی‌آورم. نه اینکه نخواهم کاری بکنم، سخت است برایم. برای آنکه راحت‌تر بتوانم اقدام کنم، دنبال نشانه می‌گردم، برای تغییر دنبال بهانه می‌گردم. تو که می‌آیی با خودم می‌گویم چه بهانه‌ای از این بهتر که می‌بینی طبیعت اطرافت بی هراس، خود را دگرگون می‌کند ونتیجه‌ی این تغییر چیزی نیست جز نشاط و زیبایی بیشتر. پس تو هم کاری کن، یا حتی یک سری کارها را انجام نده، بلکه سبز شوی، بلکه تو هم شادی آفرین باشی. بهارجان، هوایت آدم را هوایی می‌کند. می‌زند به سرش که دست به کار شود.

نوبت اوست، صدایش را رساتر می‌شنوی: بهاری که گذشت چه کردی؟

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
فرزانه ایپکچی